NDS, GEMMA, NORA, GDI, wetgeving, cloud, soevereiniteit — de digitale werkomgeving in de overheid
NDS Cloud: "Het Ontwerp" gepubliceerd voor openbare review
De soevereine overheidscloud is een mijlpaal verder: het zogenoemde "Ontwerp" is openbaar gemaakt voor review, en er is inmiddels ook een Proof of Concept gerealiseerd. Het Ontwerp is in brede samenwerking (provincies, gemeenten, waterschappen, publieke dienstverleners, uitvoeringsorganisaties en het Rijk) tot stand gekomen.
De concrete technologische keuzes: een containerplatform volgens de Haven-standaard, een overheidsbrede soevereine clouddienst op IaaS-niveau, open source, zo soeverein mogelijk ingericht en gehuisvest in een overheidsdatacenter — met focus op de middencategorie-applicaties. Governance, bekostiging en inkoop komen pas later aan bod.
Impact op jouw DWA: "middencategorie-applicaties" is precies de klasse waar je werkplekdiensten in vallen. Dat betekent: deze cloud wordt straks een reële hostingoptie voor je DWA, dus de migratiestrategie en leverancierskeuze hangen hiermee samen. Er loopt nu een openbare review — per organisatie één review — plus een feedbackevenement voor de overheid op 24 september en een marktconsultatie via TenderNed in september. Dit is je kans om als gemeente eisen in te brengen voordat de keuzes vastliggen.
Bekijk Het Ontwerp en bijlagen
Digitale Autonomie 2.0: "en nu echt" (SURF-conferentie)
Bert Hubert deed op 25 juni het openingspraatje van de SURF Privacy en Security Conferentie. Zijn boodschap: onze digitale afhankelijkheid van Amerika is nu vrijwel absoluut. Er zijn geen computers meer te koop die hun documenten niet automatisch naar de VS sturen. 100% van alle gemeenten, alle notarissen, alle banken, vrijwel de gehele rijksoverheid functioneren niet meer zonder actieve medewerking en medeweten van Microsoft.
Het probleem zit niet in technische onmogelijkheid, maar in organisatie en wil: - Het hogere management wil geen verandering: "ik bemoei me al 20 jaar niet inhoudelijk met IT". - De werkvloer is doordrenkt van big-tech en heeft geen zin om iets anders te doen. - De politiek begrijpt het, maar reserveert er geen geld voor. - De reflex is meer coördinatie, "borging" en "aanjaagteams" — niet inhoudelijke verandering.
Zijn concrete advies: begin "klein maar belangrijk" — klein genoeg dat het lukt, relevant genoeg dat het echt skin in the game is. Niet nog een proeftuintje.
Impact op jouw DWA: dit is de context waarin je als architect opereert. De technische keuze (Europese cloud, open source) is het makkelijke deel; het echte probleem is de organisatie. Je hebt een directe rol in het doorbreken van de "Microsoft-is-de-standaard"-reflex — niet door het groots aan te pakken, maar door een concreet, klein maar belangrijk onderdeel van de DWA naar een Europese/open-source-oplossing te brengen. Bijv. een pilot met een open-source-samenwerkingstool naast de bestaande werkplek.
Lees het volledige praatje
AI Act: handhaving en transparantieplicht gestart
Vanaf 2 augustus 2026 handhaaft het AI Office samen met nationale autoriteiten de AI Act. Vanaf dezelfde datum gelden nieuwe transparantieregels: chatbots en andere interactieve AI-systemen moeten melden dat je met AI te maken hebt (i.p.v. een mens), deepfakes moeten worden gelabeld, en AI-gegenereerde of -gewijzigde content moet een machineleesbare markering krijgen.
Meer dan 180 organisaties tekenden inmiddels de Code of Practice over transparantie van AI-gegenereerde content. De EU publiceerde guidelines over transparantie, de GPAI Code of Practice, en verboden AI-praktijken.
Impact op jouw DWA: zodra AI-assistenten of copilots in de werkomgeving of in klantcontact komen, geldt er een transparantie- en labelingsplicht. Als architect moet je dus in beeld hebben waar AI in de keten zit en ervoor zorgen dat transparantie (en machineleesbare markering) geborgd is — in je architectuur én in de inkoopvoorwaarden bij leveranciers.
Lees de news-pagina
Eerste bouwsteen Overheidsbreed Signaalmanagement: maskeringsscript
Binnen de NDS-prioriteit "Burgers en ondernemers centraal" is een eerste bouwsteen klaar: een open-source maskeringsscript (ontwikkeld door de gemeente Rotterdam) dat privacygevoelige gegevens in signalen van burgers en ondernemers wegwerkt, zodat ze verwerkt, gelabeld en geanalyseerd kunnen worden — onder meer met AI. Het staat op GitHub, en er start een nieuwe GitHub-omgeving waar meer digitale bouwstenen komen.
Impact op jouw DWA: dit is dienstverleningskant, maar het raakt de werkplek op twee punten: (1) de inzet van AI om signalen te analyseren/labelen en (2) het patroon van hergebruikbare, open-source bouwstenen binnen de overheid. Voor een architect: een concreet voorbeeld van "bouwstenen eerst" dat je in je eigen DWA-aanpak kunt spiegelen.
Bekijk het artikel
Kort geding aandeelhouders Solvinity: overnameverbod blijft
Op 14 juli oordeelde de rechter dat er geen spoedeisend belang is, en dat het besluit van de staatssecretaris niet evident onjuist is. De overname van Solvinity (beheerder van DigiD) door een Amerikaans bedrijf blijft dus verboden.
De kern van de zaak: de aandeelhouders wilden het overnameverbod via een spoedprocedure van tafel hebben, maar konden niet onderbouwen waarom ze niet konden wachten op de reguliere bezwaarprocedure (eind september). De rechter gaf een ferme preview: als het spoedeisend belang er niet is, moet het besluit van de staatssecretaris wel heel erg onrechtmatig zijn.
Impact op jouw DWA: dit is een precedent. De overheid heeft hier actief ingegrepen in een overname om de soevereiniteit van kritieke digitale infrastructuur te beschermen. Als je als gemeente leveranciers hebt die kritieke diensten leveren (en dat heb je), is dit het signaal dat leveranciersrisico's en soevereiniteit niet abstract zijn — ze worden nu juridisch afgedwongen. Neem dit mee in je leveranciers- en aanbestedingsstrategie.
Lees het verslag